CHRZEŚCIJANIE PUSTYNI. WPROWADZENIE DO LITERATURY WCZESNEGO MONASTYCYZMU

Opis książki

W IV wieku pustynie Egiptu stały się centrum nowego, radykalnego ruchu, który dzisiaj nazywamy monastycyzmem. Grupy chrześcijan - od niepiśmiennych po wykształconych intelektualistów - przenosiły się na pustkowia położone poza doliną Nilu i, według słów Atanazego, uczyniły pustynię miastem. Dzieło to zawładnęło wyobraźnią świata antycznego. Mnisi opracowali metody modlitwy i praktyki ascetycznej, wzorzec bycia uczniem i model duchowego przewodnictwa, które od tego czasu stały się ważnymi elementami chrześcijaństwa.

William Harmless wprowadza czytelników w literaturę wczesnego monastycyzmu. Analizuje wszystkie najbardziej znane teksty, w tym "Żywot Antoniego" napisany przez Atanazego, "Żywoty Pachomiusza" i tzw. "Sentencje Ojców Pustyni". Końcowe rozdziały autor poświęca dwóm prekursorom teologii monastycznej: Ewagriuszowi z Pontu, pierwszemu teoretykowi mistycyzmu chrześcijańskiego, oraz Janowi Kasjanowi, który przeniósł egipski monastycyzm na łaciński Zachód. Harmless przedstawia także przełomowe odkrycia nowych tekstów oraz znaleziska archeologiczne, które zrewolucjonizowały współczesne badania dotyczące początków i źródeł monostycyzmu.

Adresowana do szerokiej grupy czytelników oraz napisana jasnym i wolnym od żargonu językiem, książka jest najbardziej wszechstronnym i przystępnym wprowadzeniem do problematyki wczesnego monastycyzmu.

Słowa kluczowe:
Harmless SJ William

Spis treści

Przedmowa
Podziękowania
Skróty
Uwagi na temat przypisów i bibliografii

CZĘŚĆ PIERWSZA
Świat wczesnego monastycyzmu

1 Rzymski Egipt

Aleksandria
Dar Nilu
Wczesne chrześcijaństwo w Egipcie
DODATEK 1.1 Papirusy: kobiety i monastycyzm

2 Patriarchowie, sobory i kontrowersje: 300-451

Aleksander, Ariusz i Sobór Nicejski
Atanazy
Teofil
Cyryl i Sobór w Efezie
Dioskoros i Sobór w Chalcedonie
DODATEK 2.1 Wyznanie wiary Soboru Nicejskiego (325)
DODATEK 2.2 Teksty Soboru Efeskiego (431)
DODATEK 2.3 Definicja wiary Soboru Chalcedońskiego (451)

CZĘŚĆ DRUGA
Antoni i Pachomiusz

3 Żywot Antoniego: treść i kontekst

Gniew Boży roku 356
Lekarz Egiptu
Odbiorcy, źródła, gatunek
DODATEK 3.1 Listy Świętego Antoniego
DODATEK 3.2 Listy Ammonasa

4 Żywot Antoniego: tematy i znaczenie

Zwycięstwo Chrystusa nad demonami
Wcielony Bóg, przebóstwione człowieczeństwo
Polityka ortodoksji
Wiele twarzy Antoniego
DODATEK 4.1 Hieronim, Żywot Pawła Pustelnika
DODATEK 4.2 Wiele twarzy Antoniego
DODATEK 4.3 Czy Atanazy naprawdę napisał Żywot Antoniego?

5 Pachomiusz

Źródła
Początki
Dalsze dzieje
Teodor i Horsiesi
DODATEK 5.1 Wersje Żywotów Pachomiusza
DODATEK 5.2 Listy Pachomiusza
DODATEK 5.3 List Ammona
DODATEK 5.4 Testament Horsiesiego
DODATEK 5.5 Czy biblioteka z Nag Hammadi należała do pachomiańskich mnichów?

CZĘŚĆ TRZECIA
Ojcowie Pustyni

6 Apoftegmaty Ojców: tekst i kontekst

Kolekcje: alfabetyczna i systematyczna
„Abba, powiedz mi słowo…”
Sketis
DODATEK 6.1 Wiele języków literatury pustyni
DODATEK 6.2 Makary Egipcjanin, List do Synów Bożych

7 Apoftegmaty Ojców: portrety

Abba Makary Egipcjanin
Abba Jan Karzeł (Kolobos)
Abba Mojżesz Etiopczyk
Abba Pojmen
DODATEK 7.1 Znane i mniej znane postacie kolekcji alfabetycznej
DODATEK 7.2 Cnoty abba Makarego Wielkiego

8 Apoftegmaty Ojców: tematy

Wyjawianie myśli
Demon pożądliwości
Gniew
Błogosławieni, którzy się smucą
Wizje
Pismo Święte
Od słowa mówionego do pisanego tekstu
DODATEK 8.1 Kolekcje systematyczne Apoftegmatów Ojców
DODATEK 8.2 Paweł z Tamma, O celi
DODATEK 8.3 O myślach (Peri Logismon)
DODATEK 8.4 Izajasz ze Sketis, Asceticon
DODATEK 8.5 Etiopska Collectio Monastica

9 Relacje historyczne

Nitria
Cele
Inne miejsca
Portrety: Opowiadania dla Lausosa
Znaki i cuda: Historia mnichów w Egipcie
DODATEK 9.1 Koptyjskie Palladiana

CZĘŚĆ CZWARTA
Monastyczni teologowie

10 Ewagriusz z Pontu: teoria ascezy

Kaligraf na pustyni
Styl Ewagriusza
Osiem rodzajów złych myśli
Walka z demonami
DODATEK 10.1 Symbolika liczb u Ewagriusza
DODATEK 10.2 Ewagriusz z Pontu, Napomnienie dla dziewicy (Sententiae ad Virginem)

11 Ewagriusz z Pontu: teologia mistyczna

Pierwsze stadium: Praktike
Drugie stadium: Gnostike
Czysta modlitwa
Kosmologia
Kontrowersja orygenistyczna
DODATEK 11.1 Słownik ewagriańskiej duchowości
DODATEK 11.2 Ewagriusz z Pontu, Skemmata (Rozważania)

12 Jan Kasjan

Nieuchwytny Kasjan
Czystość serca
Nieustanna modlitwa
Wyznaczanie mapy
DODATEK 12.1 Sulpicjusz Sewer, Żywot Marcina z Tours
DODATEK 12.2 Eucheriusz z Lyonu, Pochwała pustyni

CZĘŚĆ PIĄTA
Refleksje

13 Początki i źródła monastycyzmu: perspektywy, odkrycia i kwestie sporne

Antoni i apotaktikoi
Pachomiusz i melicjanie
Monastycyzm poza Egiptem: Syria, Kapadocja i Palestyna
Monastycyzm poza chrześcijaństwem: manichejczycy
Monastycyzm słabo poświadczony: dziewice, wdowy i amma
Szenute z Atripe

Posłowie


Indeks