ESCHATOLOGIA KOŚCIOŁA PIERWSZYCH CZTERECH WIEKÓW

Opis książki

Z recenzję Ks. prof. Tomasza Jelonka

Jedną z przewodnich idei Starego Testamentu są zapowiedzi i związane z nimi oczekiwanie rzeczywistości ostatecznej (eschatologicznej), która zamknie historię zbawienia. Będzie to okres pełnego panowania Boga, przynoszący tym, którzy staną się uczestnikami tej rzeczywistości, wszelkie dobra ilustrowane na kartach Starego Testamentu pod obrazami dobrobytu, szczególnego urodzaju i wszechstronnego szczęścia.

Ta rzeczywistość ostateczna łączy się z postacią Zapowiadanego i Oczekiwanego, który mocą otrzymaną od Boga zainauguruje tę rzeczywistość. Stary Testament jednak do tej postaci nie stosuje terminu mesjasz, dopiero w późnej Księdze Daniela eschatologiczny władca został nazwany mesjaszem, to znaczy pomazańcem. Termin ten poprzednio oznaczał wyłącznie konkretne i historyczne osoby, które przez obrzęd namaszczenia otrzymywały mandat do spełniania funkcji króla, kapłana lub proroka.

Księga Daniela powstała w czasach, w których zrodził się mesjanizm indywidualny, czyli oczekiwanie na jednostkową postać, wzorowaną na mesjaszach historycznych, ale należącą do rzeczywistości eschatologicznej, o której dopiero w tej sytuacji można mówić jako o mesjańskiej, przy czym oba pojęcia odnoszą się do tego samego desygnatu. Nowy Testament dopiero wprowadzi rozróżnienie tych dwu pojęć, przyjmując za mesjańską rzeczywistość czasów Kościoła, dopełniającą się w eonie doczesnym i będącą eschatologiczną w sensie szerszym, oraz rzeczywistość w pełni eschatologiczną na końcu historii zbawienia. To rozróżnienie określa się jako "już i jeszcze nie".

Eschatologiczna myśl biblijna znalazła swoją kontynuację i dopełnienie w okresie patrystycznym. Ojcowie Kościoła w ten sposób stworzyli podwaliny chrześcijańskiej teologii, a w szczególności eschatologii dogmatycznej. W tym zakresie myśl Ojców jest, jak zawsze, świeża i fascynująca, choć w powszechnym poznaniu pozostaje najczęściej jako terra ignota.

Dlatego zwięzła i przejrzyście napisana praca O. Pietrasa na temat eschatologii pierwszych wieków jest pozycją, która wychodzi naprzeciw licznym zainteresowaniom zarówno w dziedzinie patrystyki, jak i eschatologii. Jej wielką zaletą jest to, że nie gubi się w mnóstwie szczegółów, ale dokonuje odpowiedniego wyboru materiału, aby wskazywał on na najważniejsze zagadnienia i nie zatracił pewnej przewodniej myśli.

Wychodząc od eschatologii żydowskiej czasów Chrystusa, a więc tego ładunku myślowego, jaki przejmowali pierwsi chrześcijanie i uwzględniając najbardziej eschatologiczną księgę Nowego Testamentu, jaką jest Apokalipsa św. Jana, Autor omawia problem "już i jeszcze nie", zstąpienie do piekieł, życie po śmierci i millenaryzm, uwzględniając w tych zagadnieniach opinie odnośnych pisarzy, natomiast w trzech ostatnich rozdziałach koncentruje się na poszczególnych autorach: Orygenesie, Grzegorzu z Nyssy i Augustynie z Hippony.

Do Grzegorza nawiązywać będzie teologia Wschodu, do Augustyna natomiast refleksja teologiczna Kościoła zachodniego.
Książka o eschatologii w początkach Kościoła zaciekawia i ukazuje wiele zagadnień, które są dla nas ważne nie tylko w zakresie teorii, ale także życia chrześcijańskiego, a zwłaszcza w zakresie chrześcijańskiej nadziei, która zakotwiczona jest w przyszłej i ostatecznej rzeczywistości.

A gdyby kogoś poruszone zagadnienia bardziej zainteresowały, na końcu książki znajdzie bibliografię, w której wymienione są źródła, a przy licznie podanych opracowaniach znajdują się krótkie, ale treściwe wzmianki orientujące w treści danej pozycji i ukazujące jej przydatność dla potencjalnego czytelnika.
Seria Myśl Teologiczna wzbogaciła się zatem o nowy i bardzo pożyteczny tom, już pięćdziesiąty piąty z kolei.

Spis treści