GLOBALIZACJA - WIĘCEJ NIŻ PODRĘCZNIK. SPOŁECZEŃSTWA - KULTURA - POLITYKA

Opis książki

Zachowując standardy wymagane przy pisaniu podręczników, w przypadku tej książki starano się wykroczyć poza przyjęte ograniczenia wynikające z tzw. uję­cia podręcznikowego. Trzeba też wskazać na wzór odznaczających się znakomi­tą konstrukcją i zaletami merytorycznymi takich podręczników jak opracowanie Henryka Domańskiego poświęcone problematyce zróżnicowania struktury spo­łecznej pt. Struktura społeczna (2004) czy opracowanie podręcznikowe zagadnień przemian następujących w społeczeństwie polskim w postaci pracy zbiorowej pod redakcją Jacka Wasilewskiego pt. Współczesne społeczeństwo polskie – dynami­ka zmian (2006) oraz podręcznik akademicki pióra Bohdana Jałowieckiego i Mar­ka S. Szczepańskiego pt. Rozwój lokalny i regionalny w perspektywie socjologicz­nej (2002).

Przyjęta formuła „więcej niż podręcznik” oznacza przede wszystkim zajmo­wanie przez autora własnego stanowiska wobec rozbieżnych często przekonań i ustaleń różnych autorów. Przykładem może być ocena jednostronnie pozytyw­nych tez dotyczących następstw globalizacji Johana Norberga. Własne stanowi­sko zaznaczyło się także przez wskazanie walorów pozytywnych ujęcia globaliza­cji jako systemu z wyróżnieniem społeczeństwa obywatelskiego jako podsystemu przez Niklasa Luhmana. Podjęto ponadto próbę sformułowania własnej definicji pojęcia globalizacja na tle zróżnicowanych sposobów precyzowania tego procesu i zjawiska ekonomicznego, społecznego, kulturowego i politycznego.

Studia nad literaturą przedmiotu zainspirowały autora podręcznika do podkreślenia i względnie obszernego potraktowania teorii i koncepcji analizowania pro­cesów globalizacji mniej znanych na gruncie polskich badań i publikacji. Odpo­wiedzialność za te preferencje i inne dokonane wybory spoczywa na autorze tego podręcznika.

W rozwoju globalizacji jako procesu dynamicznie rozprzestrzeniającego się w skali światowej występuje wiele sprzecznych tendencji, żywiołowości i niezde­terminowanych kierunków następstw i oddziaływań globalizacji w makro- i mi­kroskali społecznej.

Poznanie istoty globalizacji, wyzwań i pytań badawczych, jakie generuje ten proces, wydaje się pierwszym krokiem przed opracowaniem ogólnych strategii racjonalnego wpływania na dokonujące się zmiany ekonomiczne, polityczne, społeczne i kulturowe.

Ujęcie podręcznikowe umożliwia, mimo pewnych ograniczeń, spojrzenie po­znawcze na najistotniejsze aspekty globalizacji jako procesu i zjawiska. Nie ma możliwości skrycia się czy uniknięcia następstw globalizacji. Pierwszym obowiąz­kiem jest zatem jej poznanie. Poznanie istoty globalizacji i jej zróżnicowanych skutków społecznych ma, poza walorami teoretycznymi i poznawczymi, rów­nież zalety praktyczne. Badania globalizacji pozwalają m.in. na poznanie, w jakim stopniu społeczeństwa poddane tym doświadczeniom potrafią wykorzystać jej po­zytywne następstwa oraz przeciwstawić się skutkom negatywnym.

Autor zdaje sobie sprawę, że zaprezentowany zakres merytorycznych proble­mów związanych z globalizacją oraz konstrukcja całości książki jest jedną z wie­lu możliwych. Jest to zatem w pełni opracowanie autorskie, które odzwierciedla w pewnej mierze nie tyle zainteresowania autora, co stan wiedzy i badań. W spo­sób bardziej obszerny zostały przedstawione te problemy, w których autor miał poczucie własnych kompetencji i przeprowadził własne badania.

W podstawowych treściach „podręcznika” dominuje ujęcie socjologiczne pro­cesów i zjawisk globalizacji. Przyznać należy, że dyscyplina ta jest stosunkowo sil­nie zaangażowana, obok innych dziedzin nauki, jak politologii czy geografii poli­tycznej i gospodarczej, w analizowanie współczesnych problemów globalizacji.

Wyjaśnienia wymaga także relatywnie obszerne wykorzystanie naukowej lite­ratury czeskiej w odniesieniu do zróżnicowanych problemów globalizacji. Można sformułować hipotezę, że zainteresowanie istotą globalizacji i jej następstwami w tym kraju było spowodowane dotkliwością społeczną kryzysu finansowego lat 1996–1998 będącego efektem jednostronnego odcięcia się rynków wschodnich od Czech. Należy też podkreślić, iż przedmiot „globalizacja” uzyskał na czeskich uczelniach wyższych wysoką rangę. Na Uniwersytecie Karola w Pradze przed­miot „globalizacja” wykładany jest na wydziale prawa. Przedmiot ten realizowa­ny jest przez zespół wykładowców, którzy wspólnie opracowali program meryto­ryczny i dydaktyczny (Globalizace…, 2003).

Należy także wspomnieć o stosunkowo licznie wykorzystanej literaturze niemieckiej. Zapoznanie się z najważniejszymi publikacjami w tym języku do­tyczącymi globalizacji, a także z dziełami autorów anglosaskich, zawdzięczam pobytowi studialnemu w 2006 roku w Katolische Universität w Eichstätt-Ingol­stadt w Bawarii oraz wspaniale zaopatrzonej w literaturę przedmiotu bibliotece Uniwersytetu Maksymiliana w Monachium (Ludwig Maksimillian Universität Bibliotek). Osobom, które służyły mi radą i pomocą w tych instytucjach na­ukowych, składam tą drogą podziękowania.

Swoistym wyrazem wpływów globalizacji jest ukształtowanie się narodowo zróżnicowanych kręgów badaczy i pisarzy naukowych zajmujących się zróżnico­wanymi problemami globalizacji. Badacze globalizacji kręgu anglosaskiego wy­różniają się wysokim poziomem analiz teoretycznych i pogłębionymi analizami zagadnień szczegółowych w ujęciu dynamicznym (następstwa globalizacji w cza­sie i przestrzeni). Wyróżnić należy także pracę autorów niemieckiego kręgu języ­kowego, którzy podejmują próby (uwieńczone sukcesami badawczymi) rozsze­rzania problematyki globalizacji poza ustalone już kierunki badań i ujęć teore­tycznych. Wskazać ponadto należy badaczy skandynawskich, którzy wyróżniają się szczególnym uwrażliwieniem na problematykę społecznych następstw proce­sów globalizacji – można tu wymienić autorów opracowań wykorzystanych w tej książce, Thomasa Hyllanda Eriksena, Johana Norberga, Jonasa Riddersträle, Kjella A. Nordströma.

Książka skierowana jest do studentów kierunków nauk społecznych, nie tylko socjologii. Starano się poszerzyć niektóre zagadnienia, by stały się podstawą do szerszych dyskusji. Wiadomo z doświadczeń dydaktycznych w szkolnictwie, że każdy wykładowca przedmiotów, nie tylko związanych z globalizacją, sam kon­struuje swój program konkretnych zajęć, wykładów, ćwiczeń i konwersatoriów. Przedstawione, możliwie szerokie i aktualne spektrum literatury przedmiotu ma zachęcić do bardziej samodzielnych studiów.

Spis treści

Rozdział 1. Pojęcie globalizacji

Rozdział 2. Teorie globalizacji

Rozdział 3. Badacze globalizacji otwierający nowe perspektywy analiz i prognoz


Rozdział 4. Światowy zasięg integracji gospodarczej

Rozdział 5. Dominacja wielkich korporacji

Rozdział 6. Global governance - corporate governance

Rozdział 7. Północ-Południe, dysproporcje rozwojowe

Rozdział 8. Zmniejszenie się roli granic w wyniku procesów globalizacji

Rozdział 9. Globalizacja a zmniejszanie się znaczenia niektórych funkcji państw narodowych


Rozdział 10.
Przemiany cech narodowych i tożsamości jednostkowych i grupowych w następstwie globalizacji

Rozdział 11. Glokalizacja - globalizm, regionalizm, lokalizm

Rozdział 12. Nowe konstelacje znaczenia wielkich metropolii

Rozdział 13. Społeczne i kulturowe aspekty globalizacji

Rozdział 14. Społeczeństwo obywatelskie

Rozdział 15. Pozytywne i negatywne następstwa procesów globalizacji

Rozdział 16. Antyglobaliści i alterglobaliści, opozycjoniści

Zakończenie. Globalization must go on

Summary. Globalization. More than a handbook

Bibliografia

Wykaz ramek

Wykaz tabel

Wykaz wykresów

Wykaz map

Indeks rzeczowy

Indeks nazwisk