INTEGRACJA EUROPEJSKA MECHANIZMY I WYZWANIA

Opis książki

Celem niniejszej pracy jest zatem analiza istoty i praktyki integracji w ramach Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej, rozumianej jako forma integracji i niejako polityczna nadbudowa WE. Siły napędowe rozwoju integracji regionalnej mają źródła zarówno w procesie pogłębiania współzależności gospodarczej i politycznej państw członkowskich Unii, jak i w ogólnych tendencjach rozwojowych gospodarki światowej, znajdujących swój najgłębszy wyraz w postępującej internacjonalizacji życia gospodarczego. Można zatem powiedzieć, że na proces integracyjny w Unii Europejskiej oddziałuje wiele czynników, które także w następnych latach nie stracą na znaczeniu, nawet jeśli ich treść w miarę upływu czasu zmieni się w istotny sposób. Obecnie większość państw członkowskich UE bardzo absorbują takie problemy, jak: bezrobocie, inflacja, niwelowanie regionalnych dysproporcji rozwoju i inne równie ważne kwestie natury gospodarczej i społecznej, rola Wspólnoty zaś w rozwiązywaniu tych dylematów jest wciąż niewystarczająca. Przy czym rezygnacja państw członkowskich z suwerennych praw na rzecz WE wciąż napotyka ich opory, ponieważ pociąga ona daleko idące skutki dla gospodarek narodowych poszczególnych państw. Innymi słowy, praktyka w znacznej mierze wpływa na kształt i treść posunięć integracyjnych i poszczególnych polityk wspólnotowych oraz procesy integracji w Unii Europejskiej, które często różnią się od zamierzeń nakreślonych w założeniach programowych tej organizacji, jak i sprecyzowanych w teoretycznych ujęciach modelowych.

Praca, zgodnie z przyjętym założeniem, nie stanowi całościowej analizy badanych zagadnień, uwzględnienie bowiem wszystkich obszarów integracji europejskiej przekraczałaby niewątpliwie ramy niniejszego - i tak już obszernego - opracowania. Jednocześnie praca traktuje o wszystkich ważniejszych zagadnieniach dających obraz istoty mechanizmu działania i ekonomicznych skutków funkcjonowania Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej.

Spis treści

Rozdział 1
MIĘDZYNARODOWA INTEGRACJA GOSPODARCZA - WYBRANE ZAGADNIENIA TEORETYCZNE
1.1. Pojęcie międzynarodowej integracji gospodarczej
1.2. Przyczyny procesów integracyjnych we współczesnym świecie
1.3. Uwarunkowania międzynarodowej integracji gospodarczej
1.4. Modele i formy integracji
1.5. Typy integracji międzynarodowej
1.6. Strefa wolnego handlu jako podstawowa forma integracji gospodarczej we współczesnej gospodarce światowej
1.6.1. Pojęcie strefy wolnego handlu
1.6.2. Struktura organizacyjna i instytucje stref wolnego handlu
1.6.3. Liberalizacja obrotów gospodarczych w strefach wolnego handlu
1.6.4. Statyczne i dynamiczne efekty liberalizacji handlu w strefach wolnego handlu
1.7. Przegląd wybranych stref wolnego handlu
Rozdział 2
WSPÓLNOTY EUROPEJSKIE JAKO NAJBARDZIEJ ZAAWANSOWANA FORMA INTEGRACJI MIĘDZYNARODOWEJ
2.1. Ogólna sytuacja w Europie po zakończeniu drugiej wojny światowej
2.2. Koncepcje głoszone po drugiej wojnie światowej dotyczące przyszłości Europy
2.2.1. Europa w ujęciu federalistycznym
2.2.2. Europa w ujęciu funkcjonalistycznym
2.2.3. Europa w ujęciu konfederalnym
2.3. Geneza integracji w Europie
2.4. Wspólnoty Europejskie
2.4.1. Europejska Wspólnota Węgla i Stali (EWWiS)
2 4 2 Europejska Wspólnota Energii Atomowej (Euratom)
2 4 3. Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG)
2 5 Rynek wewnętrzny w Unii Europejskiej - cztery podstawowe wolności
2.5.1. Swobodny przepływ towarów
2.5.2. Swobodny przepływ usług
2.5.3. Swobodny przepływ osób
2.5.4. Swobodny przepływ kapitału
2.6. Unia Europejska
2.6.1. Czynniki warunkujące powstanie Unii Europejskiej
2.6.2. Filar pierwszy-Wspólnoty Europejskie
2.6.3. Filar drugi - wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa
2.6.4. Filar trzeci - współpraca w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych
2.7. Istota jednolitego rynku finansowego, euro nowy pieniądz
2.8. Współczesne koncepcje integracji europejskiej
2.8.1. Stanowisko Wielkiej Brytanii
2.8.2. Koncepcja Francji
2.8.3. Niemieckie koncepcje integracji
Rozdział 3
CZŁONKOSTWO PEŁNE W UNII EUROPEJSKIEJ
3.1. Państwa członkowskie Unii Europejskiej wiatach 1957-1995
3.2. Proces rozszerzania Unii Europejskiej o państwa Europy Środkowej i Wschodniej oraz Cypr i Maltę
3.2.1. Główne etapy rozszerzenia Unii Europejskiej z 2004 r
3.2.2. Droga Polski do Unii Europejskiej
3.2.3. Przebieg ratyfikacji Traktatu Akcesyjnego w państwach kandydujących
do Unii Europejskiej
3.2.4. Struktura Traktatu Akcesyjnego
Rozdział 4
INSTYTUCJE WSPÓLNOT EUROPEJSKICH ORAZ LOBBYING W UNII EUROPEJSKIEJ
4.1. Struktura i zakres kompetencji ważniejszych instytucji WE
4.1.1. Komisja Europejska
4.1.3. Rada Unii Europejskiej
4.1.4. Rada Europejska
4.1.5. Europejski Trybunał Sprawiedliwości
4.1.6. Trybunał Obrachunkowy
4.1.7. Komitet Ekonomiczno-Społeczny
4.2. Regulacje i zasady prowadzenia lobbyingu w Unii Europejskiej
4.2.1.Przyczyny wprowadzenia regulacji z dziedziny lobbyingu w Unii Europejskiej
4.2.2. Regulacje lobbyingu w Parlamencie Europejskim
4.2.3. Regulacje lobbyingu w Komisji Europejskiej
4.2.4. Podstawowe narzędzia i techniki działań lobbyingowych w Unii Europejskiej
4.3. Grupy nacisku działające na szczeblu europejskim
4.3.1. Grupy nacisku reprezentujące kapitał
4.3.2. Grupy interesów broniące spraw przedstawicieli wolnych zawodów
4.3.3. Grupy nacisku reprezentujące interesy pracowników
4.3.4. Publiczne grupy nacisku
4.3.5. Grupy nacisku reprezentujące interesy regionalne
Rozdńal 5
WSPÓLNA POLITYKA HANDLOWA WSPÓLNOTY EUROPEJSKIEJ I JEJ SKUTKI DLA POLSKIEGO HANDLU ZAGRANICZNEGO W WARUNKACH PEŁNEGO CZŁONKOSTWA W UE
5.1. Zasady wspólnej polityki handlowej w Unii Europejskiej
5.2. Instrumenty wspólnej polityki handlowej
5.2.1. Instrumenty taryfowe-taryfa celna
5.2.2. Instrumenty pozataryfowe
5.2.3. Instrumenty parataryfowe
5.2.4. Instrumenty protekcjonizmu uwarunkowanego
5.2.5. Umowy międzynarodowe zawierane przez Wspólnotę Europejską z krajami trzeci w dziedzinie handlu i gospodarki jako instrument wspólnej polityki handlowej
5.2.6. Ramy instytucjonalno-prawne współpracy WE z Rosją
5.2.7. Polityka handlowa Wspólnoty Europejskiej w stosunku do Chin
5.2.8. System Powszechnych Preferencji Celnych w Unii Europejskiej
5.3. Europejska Polityka Sąsiedztwa Wspólnot Europejskich
5.4. Wdrażanie zasad wspólnej polityki handlowej przez Polskę w okresie
przedczłonkowskim
5.5. Wymiana handlowa Polski w pierwszych latach członkostwa w Unii Europejskiej
Rozdział 6
WSPÓLNA POLITYKA ROLNA W UNII EUROPEJSKIEJ. WARUNKI UCZESTNICTWA POLSKI W JEJ REALIZACJI
6.1. Miejsce sektora rolnego w gospodarce
6.2. Polityka rolna i interwencjonizm w rolnictwie
6.3. Cele i zasady wspólnej polityki rolnej
6.4. Instrumenty wspólnej polityki rolnej w Unii Europejskiej
6.5. Płatności bezpośrednie
6.6. Polityka strukturalna w sektorze rolnictwa i obszarów wiejskich
6.7. Finansowanie wspólnej polityki rolnej
6.8. Ewolucja wspólnej polityki rolnej. Osiągnięcia i porażki
6.8.1. Plan Mansholta
6.8.2. Lata 1985-1990
6.8.3. Plan McSharry 'ego (1992)
6.8.4. Agenda 2000 (1997)
6.8.5. Reforma Fischlera
6.9. Wyniki negocjacji akcesyjnych z Polską dotyczące aspektów finansowych
i systemu dopłat bezpośrednich
6.10. Limity produkcji i wielkości referencyjne oraz inne specyficzne rozwiązania uzyskane przez Polskę
6.11. Działania dostosowujące polskie rolnictwo do wymogów Unii Europejskiej
6.12. Korzyści finansowe dla rolnictwa po akcesji do Unii Europejskiej
6.12.1. Wpływ akcesji na rynki rolne
6.12.2. Sytuacja ekonomiczna gospodarstw rolnych
6.12.3. Handel zagraniczny w sektorze rolnym
6.12.4. Wsparcie bezpośrednie rolników
6.12.5. Interwencje rynkowe
6.12.6. Wsparcie gospodarstw rolnych z drugiego filaru wspólnej polityki rolnej oraz SAPARD
6.13. Koszty związane z akcesją Polski do Unii Europejskiej w sektorze rolnym
Rozdział 7
WSPÓLNOTOWA POLITYKA SPOŁECZNA
7.1. Definicja polityki społecznej
7.2. Europejskie modele polityki społecznej
7.3. Geneza polityki społecznej w Unii Europejskiej
7.3.1. Początki: lata 1957-1973
7.3.2. Ożywienie i stagnacja: lata 1974-1984
7.3.3. Przełom koncepcyjny: lata 1985-1997
7.3.4. Nowe podejście: okres po 1997 r
7.4. Instrumenty polityki społecznej w Unii Europejskiej
7.4.1. Instrumenty polityczno-koordynacyjne
7.4.2. Instrumenty prawne
7.4.3. Instrumenty finansowe
7.5. Podmioty polityki społecznej
7.5.1. Instytucje główne
7.5.2. Pomocnicze instytucje wyspecjalizowane
7.6. Najważniejsze obszary polityki społecznej w Unii Europejskiej
7.6.1. Prawa pracownicze, ochrona pracy, bezpieczeństwo i higiena pracy.
7.6.2. Zabezpieczenie społeczne
7.6.3. Zasada równego traktowania
7.6.4. Zasada stosowania ustawodawstwa jednego państwa
7.6.5. Zasada sumowania okresów ubezpieczenia
7.6.6. Wzajemne uznawanie dyplomów i kwalifikacji zawodowych
7.6.7. Standardy pracownicze i socjalne
7.7. Wspólne strategie i wytyczne w dziedzinie polityki społecznej
7.7.1. Polityka zatrudnienia
7.7.2. Zabezpieczenie na starość
7.7.3. Polityka równości i zwalczania dyskryminacji
7.7.4. Przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu
7.8. Rynek pracy w Polsce po akcesji do Unii Europejskiej. Migracje
7.8.1. Sytuacja na rynku pracy
7.8.2. Dynamika zmian na rynku pracy
7.8.3. Migracje
Rozdział 8
POLITYKA STRUKTURALNA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH
8.1. Koncepcje polityki strukturalnej WE
8.2. Geneza polityki regionalnej WE
8.3. Cele polityki regionalnej w latach 1994-2006
8.3.1. Cele priorytetowe funduszy strukturalnych wiatach 1994-1999
8.3.2. Cele priorytetowe funduszy strukturalnych w latach 2000-2006
8.4. Instrumenty polityki strukturalnej WE w latach 2000-2006
8.4.1. Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
8.4.2. Europejski Fundusz Społeczny
8.4.3. Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej
8.4.4. Finansowy Instrument Orientacji Rybołówstwa
8.4.5. Fundusz Spójności
8.5. Inicjatywy wspólnotowe polityki regionalnej w latach 2000-2006
8.5.1. Program INTERREG III
8.5.2. Program EOJUAL
8.5.3. Program URBAN II
8.5.4. Program LEADER+
8.6. Zasady polityki strukturalnej WE
8.6.1. Zasady generalne
8.6.2. Zasady organizacji polityki regionalnej
8.6.3. Zasady finansowania polityki regionalnej
8.6.4. Zasady oceny realizacji programów
8.7. Efekty wykorzystania wspólnotowych funduszy strukturalnych w regionach zacofanych - wybrane przykłady
8.8. Polityka strukturalna Unii Europejskiej po 2006 r
8.8.1. Priorytety i cele polityki strukturalnej po 2006 r
8.8.2. Reforma instrumentów i zasad polityki regionalnej
8.8.3. Finansowanie polityki regionalnej w latach 2007-2013
8.8.4. Stanowiska wybranych państw członkowskich wobec nowej polityki regionalnej
Rozdział 9
ZASADY I WIELKOŚĆ POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ DLA POLSKI W RAMACH POLITYKI STRUKTURALNEJ
9.1. Cele, osie rozwoju i instrumenty realizacji Narodowego Planu Rozwoju 2004-2006
9.2. Wielkość wspólnotowych środków wsparcia dla Polski
9.3. Fundusze strukturalne szansą rozwoju i poprawy konkurencyjności polskiego sektora małych i średnich przedsiębiorstw w ramach rynku wewnętrznego w Unii Europejskiej
9.3.1. Definicja małego i średniego przedsiębiorstwa w ustawodawstwie WE
i prawie polskim
9.3.2. Słabe i mocne strony sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce
9.3.3. Bariery w funkcjonowaniu i rozwoju sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce
9.3.4. Sektorowy Program Operacyjny "Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw"
9.4. Ocena wpływu polityki strukturalnej WE na gospodarkę Polski
9.5. Przygotowanie Polski do realizacji wspólnotowej polityki regionalnej w latach 2007-2013
9.5.1. Podstawy programowania środków pomocowych Unii Europejskiej w latach 2007-2013
9.5.2. Finansowanie działań podejmowanych w ramach NSRO
9.5.3. Polska wobec polityki regionalnej Unii Europejskiej na lata 2007-2013
Rozdział 10
UNIA GOSPODARCZA I WALUTOWA
10.1. Współpraca walutowa w Europie Zachodniej po drugiej wojnie światowej do połowy lat osiemdziesiątych
10.1.1. Geneza Europejskiego Systemu Walutowego
10.1.2. Cele, zasady i narzędzia Europejskiego Systemu Walutowego
10.1.3. Przepisy z dziedziny integracji walutowej wjednolitym Akcie Europejskiem i raporcie Delorsa
10.2. Powstanie unii gospodarczej i walutowej
10.2.1. Traktat z Maastricht, kryteria konwergencji
10.2.2. Skład członkowski Eurolandu
10.3. Europejski System Banków Centralnych
10.3.1. Geneza i struktura Europejskiego Systemu Banków Centralnych
10.3.2. Niezależność Europejskiego Systemu Banków Centralnych
10.3.3. Polityka pieniężna Europejskiego Banku Centralnego
10.4. Polityka budżetowa państw członkowskich w świetle Traktatu z Maastricht
10.4.1. Ograniczenie negatywnego oddziaływania nadmiernych deficytów
budżetowych państw członkowskich na wysokość stóp procentowych na jednolitym rynku finansowym
10.4.2. Minimalizowanie ryzyka napięć w polityce pieniężnej wynikającego z utrzymywania się nadmiernego deficytu
10.4.3. Minimalizowanie ryzyka niewypłacalności kraju członkowskiego
10.4.4. Pakt Stabilności i Wzrostu
10.4.5. Stan finansów publicznych w strefie euro od 1999 r
10.5. Mechanizm stabilizowania kursów walutowych i zagrożenia wynikające z uczestnictwa w ERMII
10.6. Euro jako waluta unii gospodarczej i walutowej
10.6.1. Ważniejsze aspekty funkcjonowania euro w latach 1999-2001
10.6.2. Etapy wprowadzania euro
Rozdział 11
POLSKA A UNIA GOSPODARCZA I WALUTOWA
11.1. Przyczyny dążenia Polski do przyjęcia euro
1.1.1. Korzyści związane z uczestnictwem w strefie euro
11.1.2. Korzyści długookresowe z przystąpienia Polski do strefy euro
11.1.3. Koszty akcesji Polski do strefy euro
11.2. Etapy integracji walutowej Polski ze strefą euro
11.3. Perspektywa spełnienia przez Polskę kryteriów zbieżności
11.3.1. Stabilność cen
11.3.2. Stan finansów publicznych
11.3.3. Kurs złotego
11.3.4. Stopa procentowa
11.4. Wyzwania związane z procesem dochodzenia Polski do udziału w strefie euro
Rozdział 12
UREGULOWANIA PRAWNE WSPÓLNOTY EUROPEJSKIEJ DOTYCZĄCE WSPÓŁPRACY W DZIEDZINIE KULTURY
12.1. Traktat Rzymski a obszar kultury
12.2. Traktat o Unii Europejskiej a współpraca w dziedzinie kultury
12.3. Programy i projekty Unii Europejskiej realizowane w dziedzinie kultury
wiatach 1985-2000
12.3.1. Europejska Stolica Kultury
12.3.2. Kalejdoskop - program WE wspierający twórczość artystyczną
12.3.3. Ariane - program WE z dziedziny czytelnictwa
12.3.4. Raphael -program WE ochrony dziedzictwa architektonicznego
12.3.5. Działania WE w zakresie kultury i polityki audiowizualnej
12.4. Program Kultura 2000
12.4.1. Powołanie programu, cele działalności
12.4.2. Kryteria programu Kultura 2000
12.4.3. Zasady oceny projektów zgłaszanych do programu Kultura 2000
12.4.4. Sposoby finansowania projektów w ramach programu Kultura 2000
12.4.5. Dziedziny kultury objęte programem Kultura 2000
12.4.6. Projekty realizowane w ramach programu Kultura 2000
12.5. Udział Polski w programach Unii Europejskiej z dziedziny kultury w okresie przedakcesyjnym
12.6. Korzyści dla dziedziny kultury wynikające z członkostwa Polski w Unii Europejskiej
12.6.1.Wsparcie finansowe z funduszy strukturalnych
12.6.2. Udział Polski w programach wspólnotowych w dziedzinie kultury w warunkach członkostwa w UE
Rozdział 13
ZAŁOŻENIA WSPÓLNEJ POLITYKI ZAGRANICZNEJ I BEZPIECZEŃSTWA - UDZIAŁ WE W CYWILNYCH I WOJSKOWYCH OPERACJACH ZARZĄDZANIA KRYZYSOWEGO
13.1. Geneza wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa
13.1.1. Proces powstawania wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa
13.1.2. Kompetencje instytucji WE w dziedzinie europejskiej polityki bezpieczeństwa i obrony
13.1.3. Rozwój zdolności operacyjnych UE
13.2. Operacje wojskowe Unii Europejskiej w dziedzinie wspólnej polityki
zagranicznej i bezpieczeństwa
13.2.1. Finansowanie operacji wojskowych Unii Europejskiej
13.2.2. Operacje wojskowe: Concordia, Althea, Artemis
13.3. Operacje cywilne Unii Europejskiej w dziedzinie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa
13.3.1. Finansowanie operacji cywilnych Unii Europejskiej
13.3.2. Wybrane cywilne operacje Unii Europejskiej
Rozdział 14
TRZECI FILAR UNII EUROPEJSKIEJ - WSPÓŁPRACA W DZIEDZINIE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI I SPRAW WEWNĘTRZNYCH
14.1. Główne etapy rozwoju współpracy
14.2. Współpraca sądowa
14.3. Współpraca policyjna
14.4. Finansowanie trzeciego filaru
14.5. Obszary negocjacji Polski z Unią Europejską w ramach trzeciego filaru
14.6. Kierunki dostosowań Polski do wymogów Unii Europejskiej w ramach współpracy w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych
14.6.1. Podstawy i założenia procesu dostosowawczego Straży Granicznej
14.6.2. Plan działania Schengen
14.7. Programy pomocowe Wspólnot Europejskich dla Polski wspierające system ochrony granic
14.8. Wyzwania dla Polski w zakresie pełnej integracji z obszarem Schengen
Załącznik 1
PROCEDURY PODEJMOWANIA DECYZJI W UNII EUROPEJSKIEJ
WYKAZ SCHEMATÓW
WYKAZTABLIC
WYKAZ WYKRESÓW
BIBLIOGRAFIA
ŹRODŁA INTERNETOWE