LEKSYKON DUCHOWIEŃSTWA REPRESJONOWANEGO W PRL W LATACH 1945-1989 TOM III

Opis książki

Leksykon duchowieństwa represjonowanego w PRL w latach 1945–1989 jest dziełem zbiorowym pod redakcją ks. prof. Jerzego Myszora, wykładowcy historii Kościoła na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach.

Leksykon duchowieństwa represjonowanego jest odpowiedzią na apel Ojca Świętego Jana Pawła II, który wzywał, „ażeby Kościoły lokalne, zbierając konieczną dokumentację, uczyniły wszystko dla zachowania pamięci tych, którzy ponieśli męczeństwo”.

Leksykon duchowieństwa represjonowanego w tomie III, liczącym 194 biogramy, opracowanych na materiałach źródłowych, przypomina męczeńską drogę ludzi Kościoła w czasach PRL.

Leksykon duchowieństwa represjonowanego jest świadectwem coraz pełniejszego wykorzystywania niedostępnych dotąd zasobów archiwów państwowych (w tym IPN). „Coraz szerszy dostęp do archiwów IPN, kryjących w sobie akta władz bezpieczeństwa oraz władz wojskowych, zaowocował w tomie III nowymi, pełniejszymi ustaleniami. Powiększyła się więc, w stosunku do tomu I, ale i II, grupa biogramów pisanych nie tylko na podstawie akt kościelnych” (ks. prof. dr hab. Józef Krętosz).

Leksykon duchowieństwa represjonowanego tom III „stanowi zwieńczenie publikacji, przedstawiając w postaci biogramów zebrany przez Redakcję pozostały materiał źródłowy. Tom został opatrzony niezbędnymi indeksami obejmującymi całość publikacji. Wartość merytoryczną wydawnictwa gwarantuje dobór autorów, znanych ze swych osiągnięć na polu historii najnowszej i historii Kościoła katolickiego w Polsce, a reprezentujących ośrodki naukowe w całym kraju” (dr Paweł Skibiński).

Leksykon duchowieństwa represjonowanego za tom I i II został uhonorowany ogólnopolską nagrodą Stowarzyszenia Wydawców Katolickich – Feniks 2004 w kategorii nauk kościelnych.

Komunizm oraz nazizm – ateistyczne i totalitarne systemy XX wieku – zamierzały programowo zniszczyć religię i zamiar ten brutalnie realizowały. Na miejscu Boga chciały postawić system oraz uosabiającego go wodza wraz z aparatem władzy. Oba systemy były okrutne. Nie licząc się z człowiekiem i jego naturalnymi potrzebami, ścieliły drogę ku swoim celom milionami ofiar i morzem cierpienia. Systemy te wycisnęły również swe brutalne piętno na Polsce. Prześladowaniom poddano Kościoły i związki wyznaniowe, szczególnie zaś Kościół katolicki.
Podczas gdy ogromne szkody wyrządzone Kościołowi katolickiemu w Polsce przez nazizm hitlerowski (zdziesiątkowanie duchowieństwa, zniszczenie i obrabowanie miejsc kultu) zostały dostatecznie zbadane i opisane (co leżało też w interesie władz komunistycznych), represje i zbrodnie komunistów względem Kościoła były – z tych samych względów – ukrywane i niedostępne dla jakichkolwiek badań historyków, a tym bardziej dla publikacji.

Sytuacja diametralnie zmieniła się wraz z rozpoczętą w 1989 roku transformacją ustrojową. W tym czasie wstępnych przemian polski Kościół jednak jakby zapomniał o swojej niedawnej przeszłości oraz o poniesionych ofiarach. Stało się tak mimo napomnień Prymasa Tysiąclecia, kardynała Stefana Wyszyńskiego, który mówił, że „naród, który zapomina o swej przeszłości, nie ma też przyszłości”.
Toteż godnym uwagi i podkreślenia jest fakt, że Wydawnictwo Księży Werbistów VERBINUM jako pierwsze, na taką skalę, zdecydowało się na wydanie publikacji, dokumentującej wszelkiego rodzaju represje wyrządzone osobom duchownym w Polsce przez władze komunistyczne w latach 1945–1989. Szczególne podziękowania należy wyrazić dyrektorom VERBINUM, ks. dr. Jerzemu Skrabani SVD, który podjął decyzję o wydaniu Leksykonu duchowieństwa represjonowanego w PRL w latach 1945–1989, i ks. dr. Michałowi Studnikowi SVD, który podtrzymał wolę realizacji tego zamiaru i doprowadził go do końca. Serdeczne słowa uznania należą się jednak przede wszystkim ks. prof. Jerzemu Myszorowi z Uniwersytetu Śląskiego, promotorowi i redaktorowi naukowemu całego przedsięwzięcia, a także licznym autorom oraz wielu pracownikom IPN, z panami prof. Janem Żarynem i mgr. Jackiem Żurkiem na czele, i redaktorowi Pawłowi Pachciarkowi z Verbinum za wykonanie ogromnej pracy redakcyjnej – merytorycznej i edytorskiej.

Na koniec pragnę podziękować wszystkim instytucjom kościelnym, państwowym, samorządowym i prywatnym, które finansowo wsparły (lub wesprą) to ze wszech miar ważne dzieło najnowszej historii Polski i historii wyznań w Polsce.

Słowa kluczowe:
Jerzy Myszor

Spis treści