POLITYKA REGIONALNA W POLSCE W PROCESIE PRZEMIAN KULTUROWO-CYWILIZACYJNYCH. ZARYS PROBLEMU

Opis książki

Jednym z najważniejszych wydarzeń w najnowszej historii Polski była transformacja systemowa z przełomu lat 80. i 90. ubiegłego wieku. Związane z nią podstawowe zmiany ustrojowe stworzyły okoliczności uzasadniające nowe podejście do wielu aspektów życia politycznego, społecznego i gospodarczego, w tym również do polityki regionalnej. W nowych uwarunkowaniach ustrojowych nie sprawdzają się jej tradycyjne metody i instrumenty. Przed światem, Unią Europejską i Polską pojawiły się nowe wyzwania związane ze współczesnymi przemianami kulturowo-cywilizacyjnymi. Istota tych zmian polega na zaniku znaczenia gospodarki opartej na produkcji, która była podstawą zaspokajania potrzeb ludzkich przynajmniej od połowy XIX w. Wiek XXI będzie najprawdopodobniej początkiem nowej epoki, w której gospodarka będzie oparta na wiedzy. Owa wielka przemiana już jest zauważalna w polityce strukturalnej Unii Europejskiej.

Podręcznik jest próbą usystematyzowania problematyki polityki regionalnej w Polsce oraz stworzenia podstaw teoretycznych tego zagadnienia. Autor wyszedł z założenia, że temat wymaga ujęcia retrospektywnego, bez czego niemożliwe byłoby zrozumienie istoty przemian kulturowo-cywilizacyjnych. Przyjął także założenie, że polityka regionalna w Polsce jest dopiero w trakcie procesu kształtowania, a doświadczenia związane z jej planowaniem i realizacją w warunkach ustroju demokratycznego oraz funkcjonowania gospodarki rynkowej są jeszcze skromne. Problematykę polityki regionalnej ograniczył do obszaru Polski. Podczas omawiania uwarunkowań zewnętrznych szczególną uwagę zwrócił na merytoryczny aspekt zachodzących we współczesnym świecie przemian kulturowo-cywilizacyjnych.

Podręcznik składa się z pięciu rozdziałów. W rozdziale pierwszym przedstawiono informacje wprowadzające do problematyki i polityki regionalnej. Wyjaśniono, co składa się na problematykę regionalną oraz pojęcia: region, regionalizacja i regionalizm. Wskazano na zagadnienie wielowymiarowości i interdyscyplinarności problematyki regionalnej. Ważną częścią rozdziału jest prezentacja problematyki regionalnej w dorobku nauk ekonomicznych. Rozdział drugi dotyczy przeszłości polityki regionalnej w Polsce. Za podstawę do przedstawienia zagadnienia w perspektywie historycznej przyjęto przemiany kulturowo-cywilizacyjne na Zachodzie w ciągu wieków oraz ich regionalne i lokalne konsekwencje. W rozdziale trzecim przedstawiono najważniejsze problemy i zadania polityki regionalnej w Polsce po zmianie ustroju, zidentyfikowano elementy procesu kształtowania się jej podstaw ustrojowych oraz przedstawiono próby jej instrumentalizacji w warunkach przygotowywania się do integracji z Unią Europejską. Szczególną uwagę zwrócono na konstytucyjne uprawomocnienie samorządności terytorialnej oraz na kontynuację reformy samorządowej, której efektem było powstanie struktur samorządowych na poziomie powiatu i województwa. W rozdziale czwartym, syntetycznym ukazano wszystkie elementy składające się na politykę regionalną w Polsce po przyłączeniu do Unii Europejskiej. W postaci układu morfologicznego przedstawiono stan tej polityki w maju 2004 r., czyli tuż po przystąpieniu Polski do Unii. Do elementów układu morfologicznego polityki regionalnej w Polsce zaliczono: obiekty, przedmiot, uwarunkowania, cele i spodziewane efekty, podmioty, instrumenty, metody, wartości i zasady. W ostatnim, piątym rozdziale przedstawiono przesłanki do tworzenia nowego modelu polityki regionalnej w kontekście współczesnych przemian kulturowo-cywilizacyjnych.
Podręcznik jest adresowany do studentów wszystkich kierunków, na których są prowadzone zajęcia z polityki regionalnej. Dobór i układ treści nie preferuje określonego kierunku studiów i przygotowania merytorycznego Czytelnika, aczkolwiek wprowadzone do podręcznika kategorie pojęciowe mają przede wszystkim charakter ekonomiczny i politologiczny.

Słowa kluczowe:
Dariusz Waldziński

Spis treści