ROZWIJANIE KOMPETENCJI TWÓRCZYCH

Opis książki

Rozprawa poświęcona jest kreatywności, a więc ważkiej i aktualnejproblematyce, zarówno pod względem społecznym, poznawczym jak ipraktycznym. Wartość tej pracy upatruję zarówno w części teoretycznej,jak i badawczej. Badania własne są dobrze udokumentowane; świadczyć otym mogą przeprowadzone analizy statystyczne. Poza tym Autorka wyrażawłasne poglądy i przekonania, które uzasadnia w tekście i szerokostosowanych przypisach. Główne zalety tej pracy wynikają z dużegoładunku wiedzy o twórczości, wiedzy głównie deklaratywnej, ale równieżproceduralnej. Znaczenie tego typu wiedzy trudno przecenić. Tak więcPani Agnieszka Wojtczuk-Turek podjęła zadanie zarówno ważkie, jak iambitne oraz złożone, a nawet kontrowersyjne. Autorka jest świadomazarówno wagi problematyki jak i jej złożoności. Nie można miećwątpliwości co do tego, że Autorka doskonale orientuje się w aktualnymstanie wiedzy w tym zakresie. Ponadto wiedza ta jest tu prezentowana woryginalny sposób.

Z recenzji prof. dr. hab. Witolda Dobrołowicza

Spis treści
Wstęp
Rozdział 1
Twórczość – płaszczyzny rozpatrywania zjawiska w refleksji humanistycznej
1.1. Tradycja refleksji nad twórczością człowieka
1.2. Konceptualizacja pojęcia twórczości
1.3. Twórczość a zdolności
1.3.1. Zdolności w teoriach interakcyjnych i systemowych
Rozdział 2
Kompetencje twórcze – aspekty teoretyczne i praktyczne
2.1. Konceptualizacja pojęcia kompetencji
2.1.1. Wiedza, umiejętności, postawy jako składniki kompetencji
2.1.2. Zdolności, cechy osobowości, właściwości psychologicznego funkcjonowania jako elementy kompetencji
2.2. Twórczość, kreatywność, autokreacja, postawa twórcza a kompetencje twórcze
2.2.1. Kompetencje twórcze
Rozdział 3
Kompetencje twórcze a funkcjonowanie zawodowe jednostki
3.1. Rola i miejsce kompetencji twórczych w organizacjach XXI wieku
3.1.1. Innowacyjność jako przejaw procesów kreowania wiedzy w organizacjach opartych na paradygmacie wiedzy
3.1.2. Cechy osobowości a generowanie wiedzy i twórczych rozwiązań w organizacji
3.2. Sylwetka kreatywnego menedżera w organizacjach wiedzy
3.3. Środowisko zawodowe jako stymulator bądź inhibitor działań twórczych
Rozdział 4
Rozwijanie kompetencji twórczych z wykorzystaniem treningów i warsztatów psychologicznych
4.1. Rola oddziaływań edukacyjnych w rozwijaniu kompetencji twórczych
4.2. Zastosowanie treningów i warsztatów psychologicznych w edukacji
4.2.1. Rodzaje, cele i funkcje treningów oraz warsztatów psychologicznych
4.2.2. Formuła metodyczna warsztatu i treningu oraz rola prowadzącego
4.2.3. Grupowy kontekst warsztatu
4.2.4. Psychologiczne prawidłowości uczenia się i proces zmiany w następstwie uczestnictwa w warsztacie psychologicznym
4.3. Rola „treningów twórczości” w rozwijaniu kompetencji twórczych
4.4. Rozwijanie kompetencji twórczych w organizacji
4.4.1. Metody rozwijania kompetencji twórczych
4.5. Skuteczność oddziaływań psychoedukacyjnych z wykorzystaniem metod aktywizujących w rozwijaniu kompetencji twórczych
Rozdział 5
Program badań własnych
5.1. Cele i problematyka badań własnych
5.2. Problemy i hipotezy badawcze
5.3. Zmienne i ich operacjonalizacja
5.3.1. Założenia teoretyczne i metodyczne Eksperymentalnych Warsztatów Kreatywności (zmienna niezależna główna)
5.3.2. Operacjonalizacja zmiennych
5.4. Prezentacja narzędzi badawczych
5.4.1. Kwestionariusz Twórczego Zachowania (KANH)
5.4.2. Test Przymiotnikowy ACL
5.4.3. Eksperymentalna Skala Dyferencjału Semantycznego do badania Cech Osoby Twórczej
5.4.4. Kwestionariusz Aprobaty Społecznej (KAS)
5.5. Procedura badawcza
5.6. Metodologiczne i psychologiczne kryteria poprawności zastosowanego planu eksperymentalnego
5.7. Populacja osób badanych, teren i przebieg badań
5.8. Metody analizy statystycznej zastosowane do opracowania wyników
Rozdział 6
Analiza wyników badań
6.1. Postawa twórcza osób badanych w świetle badań Kwestionariuszem Twórczego Zachowania KANH
6.1.1 Struktura postawy twórczej u osób badanych we wstępnej fazie badania (grupa eksperymentalna I i grupa kontrolna II)
6.1.2. Struktura postawy twórczej u osób badanych w końcowej fazie badania. Weryfikacja hipotezy 1
6.1.3.Porównanie postawy twórczej w grupach eksperymentalnych i kontrolnych(I i II; III i IV) – weryfikacja hipotez szczegółowych (1a, 1b)
6.1.4. Struktura postawy twórczej w czterech grupach badanych w końcowej fazie badania (posttest)
6.2.Obraz siebie w zakresie cech osoby twórczej w grupach eksperymentalnychi kontrolnych w świetle badań Eksperymentalną Skalą DyferencjałuSemantycznego do badania Cech Osoby Twórczej
6.3. Realny obraz siebie w grupach eksperymentalnych i kontrolnych w świetle badań Testem Przymiotnikowym ACL
Rozdział 7
Interpretacja wyników badań
7.1. Uwagi wprowadzające
7.2. Wpływ uczestnictwa w Eksperymentalnych Warsztatach Kreatywności na postawę twórczą w świetle badań KANH
7.3.Wpływ uczestnictwa w EWK na zmiany dotyczące obrazu siebie w zakresiecech osoby twórczej w świetle badań Eksperymentalną Skalą DyferencjałuSemantycznego
7.4. Wpływ uczestnictwa w EWK na zmiany w zakresie realnego obrazu siebie w świetle badań Testem Przymiotnikowym ACL
Rozdział 8
Rozwijanie kompetencji twórczych – wnioski i perspektywy dalszych badań
Bibliografia
Aneks

Wstęp
Postępcywilizacyjny, pluralizm życia i wymagania stawiane człowiekowi, atakże złożoność problemów, z jakimi się styka w swej działalności,implikuje konieczność ciągłego doskonalenia predyspozycji i rozwijanianowych umiejętności, warunkujących optymalne funkcjonowanie w sferzezawodowej, społecznej, osobistej. W obliczu tych wyzwań istotne jestukierunkowanie człowieka na rozwój i innowacyjność, a takżeposzukiwanie czynników optymalizujących jego działalność.
Psychologowie zwracają uwagę na problemy, wynikające z aktualnychprzemian społeczno-ekonomicznych, technologicznych i kulturowych, którebędą wpływać na kondycję psychiczną współczesnego człowieka i stawiaćgo w sytuacji konieczności „mierzenia się z przyszłością”. Fakt tenpodkreśla wielu autorów, mówiących o „sytuacji zagrożenia egzystencji”(Ratajczak, 1999). Nowy kształt współczesności z jej psychologicznymikonsekwencjami, akcentowany przez wizjonerów: Tofflera (1999), Fromma(1994), stawia przed psychologią nowe wyzwania, potrzebę dokonywaniagłębokich przekształceń, dotyczących psychologicznej teorii osoby –„psychologii człowieka globalnego” (Sampson, 1990), od którego będziezależało funkcjonowanie mechanizmów społeczno-gospodarczych (Reykowski,1999). Będzie to wymagało prac koncepcyjnych, podejmowanych w ramachpsychologii, służących projektowaniu oddziaływań skierowanych na„wzmacnianie” i rozwój człowieka, który będzie gotowy do konfrontacji zwyzwaniami i zdolny do sprostania pojawiającym się problemom.Wspieranie kompetencji, które gwarantują odnajdywanie się w nowychsytuacjach: elastyczności i adaptacyjności, nabywania i poszerzaniapostawy otwarcia na to, co nowe i nieznane, akceptacji koniecznościprzemian oraz wzbudzanie w sobie motywacji przełamywania oporu przedzmianą, umiejętności ich inicjowania – stanowi kluczowe zadania dlanauk humanistycznych.
W kontekście wyzwań cywilizacyjnychmówi się o tzw. „kulturze przedsiębiorczości”, a głównym elementem jejpromowania staje się edukacja, która stawia sobie za cel kształtowanieodpowiednich zachowań, postaw i umiejętności. „Przedsiębiorczość” wszerokim ujęciu należy rozumieć jako zespół cech osobowości człowieka,takich jak: potrzeba osiągnięć, aktywność, zapał do pracy, inicjatywa,pewność siebie, niezależność, innowacyjność, samodyscyplina, gotowośćdo podejmowania ryzyka i brania odpowiedzialności (Antoszkiewicz,Antoszkiewicz, Piech, 2002). Cechy te mają ułatwiać jednostcedokonywanie celowych zmian we własnym życiu, korzystnych dla jejrozwoju, a także wpływać na poprawę jakości funkcjonowania.Kształtowanie postawy przedsiębiorczości uznano za kluczowe wzałożeniach programowych przedmiotu „podstawy przedsiębiorczości”(Kulikowski, Zielińska, 2004). Chodzi tu m.in. o rozwijanieumiejętności twórczego myślenia i działania, sprzyjającegorozwiązywaniu problemów oraz kształtowanie postaw sprzyjającychwprowadzaniu innowacji w przedsiębiorstwie. Postulaty kształtowaniaosób twórczych, uznawane są obecnie za najważniejsze zadaniawspółczesnej pedagogiki (Niemiec, 2000; Piotrowski, 1999; Turos, 1997).Wyrazem tych postulatów jest podkreślanie przez autorówhumanistyczno-podmiotowych aspektów doskonalenia zmierzających do„kształcenia podmiotu” (Maciaszek, 2002; Stasiak, 2000), czy„kształtowania indywidualności” (Turos, 1997) – jako kluczowychparadygmatów i zarazem dylematów edukacji. Problem rozwijaniakompetencji twórczych, mimo swej doniosłości, daleki jest odsatysfakcjonujących rozstrzygnięć w nauce i aplikacji w praktyceedukacyjnej oraz problematyce rozwoju zawodowego. System kształcenianastawiony jest na adaptację i przetrwanie, a nie rozwój i zmiany(Dobrołowicz, 1993; Popek, 1988a; Turska, 1994).
W związkuz powyższym zasadnicze pytania, jakie postawiono w niniejszejpublikacji koncentrują się wokół zagadnień doskonalenia wybranychelementów kompetencji twórczych (postawy twórczej) w wyniku oddziaływańo charakterze psychoedukacyjnym, w których wykorzystano metodyaktywizujące.
Praca stanowi poszerzoną wersję dysertacjidoktorskiej, w ramach której przeprowadzono badania dotyczącestymulowania rozwoju postawy twórczej studentów. W celu rozwijaniapostawy twórczej zaprojektowano oddziaływania psychoedukacyjne wpostaci Eksperymentalnych Warsztatów Kreatywności, które należytraktować jako próbę autorskiej metody, zawierającej zarówno nowe, jaki istniejące już techniki służące wspieraniu potencjału twórczego,wypracowane w ramach psychodydaktyki kreatywności.
Motywacja oraz inicjatywa merytorycznego i metodycznego przygotowaniawarsztatów kreatywności dla studentów wynikały z przekonania, żeproponowane zajęcia stymulują rozwijanie tych cech osobowości ielementów kompetencji absolwentów uczelni, które: 1) są szczególnieprzydatne w coraz dynamiczniej zmieniającej się gospodarce i w firmach,zmuszonych do ciągłych zmian strategii, organizacji, aby dostosowywaćsię do tych warunków, aby osiągnąć sukces, 2) tworzą potencjałsamorozwoju.
Problem główny, sformułowany w pracy przyjąłpostać pytania: czy i w jakim stopniu uczestnictwo w EksperymentalnychWarsztatach Kreatywności wpływa na rozwijanie postawy twórczej? Podjętezagadnienie mieści się w obszarze badań nad rolą czynników zewnętrznychw rozwijaniu kompetencji twórczych. Przy czym twórczość ujmowana jest wkontekście szerokim, osobowościowym. Stąd kolejnymi pytaniami dorozstrzygnięcia były kwestie wpływu uczestnictwa w zaprojektowanychoddziaływaniach na zmiany w obrazie siebie w zakresie cech osobytwórczej oraz niektórych cechach osobowości, co stanowiło próbę wyjściapoza dotychczasowy, popularny paradygmat badawczy, koncentrujący sięgłównie na sferze poznawczej (myślenie twórcze).
Treśćpracy została ujęta w ośmiu rozdziałach. Rozdział pierwszy przedstawiaproblematykę twórczości w psychologii. Wskazano tu na główne nurtyteoretyczne i badawcze opisujące zjawisko. Rozdział drugi jest próbąposzerzenia opisu twórczości w aspekcie kompetencji twórczych. Analiziepoddano składniki kompetencji twórczych, a także pojęcia: kreatywności,autokreacji i postawy twórczej. Rozdział trzeci dotyczy zagadnieńkompetencji twórczych w kontekście funkcjonowania zawodowego jednostki.Zwrócono uwagę na rolę i miejsce tego typu kompetencji we współczesnychorganizacjach, procesy innowacyjne, sylwetkę kreatywnego menedżera, atakże czynniki środowiska zawodowego stanowiące stymulatory bądźinhibitory działań twórczych. Rozdział czwarty zawiera opis metodstymulowania twórczości jednostek i grup, wypracowanych w ramachpsychopedagogiki kreatywności. Ukazano w nim specyfikę metodinteraktywnych, ich zastosowanie oraz pełnione funkcje. W rozdzialepiątym przedstawiony jest program badań wraz z prezentacją problemów ihipotez, opisem narzędzi, charakterystyką osób badanych i procedurybadań. Kolejny rozdział – szósty zawiera analizę wyników badań,przeprowadzonych na potrzeby weryfikowanych hipotez, zaś rozdziałsiódmy stanowi interpretację wyników w kontekście dotychczasowej wiedzyw omawianym obszarze. W ostatnim, ósmym rozdziale zawarto wnioski zprzeprowadzonych badań wraz ze wskazaniem ich dalszych kierunków, celemwypracowania optymalnego modelu rozwoju kompetencji twórczych.
Oczywiście praca nie rości sobie ambicji do odpowiedzi na większośćnurtujących badaczy pytań z zakresu twórczości, potwierdza raczejzłożoność zagadnienia, jednak uzyskane wyniki badań empirycznychnapawają optymizmem i umacniają stanowisko o eksplikatywnym, a niewyłącznie deskryptywnym charakterze nauki.
Autorka

Spis treści